Kimi insanlar tek bir baskın şema oluşturan davranış kalıpları yerine daha değişken bir duyguduruma sahiptir. Böyle kişilerin modları gün içerisinde hızla ve çokça değişebilir. Örneğin sabah daha işlevsel, enerjik ve iyi bir ruh halinde olan kişi, saatler ilerledikçe öfkeli birine ve sonrasında kırgın ruh halindeki birine dönüşebilir. Mod terapisi nedir? Mod terapisi bu değişken bireyler üzerinde çalışmayı mümkün kılan terapi türüdür.
Modlar, insanın belli bir andaki duygusal ve bilişsel haline tekabül eden durumlardır. Aktive hale gelmiş şemalar ile başa çıkma yöntemlerinin o ana yayılmış bütünüdür de diyebiliriz. Mod mevcut ana işaret ederken, şema daha geniş bir yapıyı gösterir ve nispeten daha kalıcıdır. Aslında herkesin modu gün içerisinde değişir ancak bu değişimler çok keskinse ve olumsuz etkisi olan modlar kişide çok kalıcıysa, burada bir sorun olduğunu düşünerek çözüm üretmek gerekir.
Mod Terapisi Nedir?
Mod terapisinin, şema terapideki şemaların yetersiz kalması durumunda başvurulan bir terapi türü olduğunu söyleyebiliriz. Mod terapisi nedir diye baktığımızda, şema terapiyi temel olarak belirleyen ve kişinin girdiği durumları tanımlayan şemaların eksik kaldığı durumlarda kullanılan bir terapi biçimidir. Mod terapisi nedir ve ne için kullanılır? Şema terapinin kişinin gün içerisindeki modları arasındaki hızlı geçişleri üzerine çalışmak için kullanıldığını söylemek de yanlış olmayacaktır.
Psikolojide Mod Ne Demektir?
Şema ekolüne göre modlar ruhsal taraflarımıza tekabül eder. Gün içerisinde değişen ruh hallerimiz değişir ve bu değişimler mod olarak adlandırılır. Yani mod, kişinin içerisinde bulunduğu hallere verilen isimdir diyebiliriz.
Mod Terapisi ile Şema Terapi Arasındaki İlişki Nedir?
Şema terapi psikolog Jeffrey Young tarafından geliştirilmiştir ve bütüncül bir terapi çeşididir. Bu modelin dikkate aldığı kısım kişinin erken dönemlerde deneyimlediklerinin yetişkinlik haline nasıl yansıdığı ve nasıl dışa vurulduğudur. Mod terapisi de bu şemalar, kişiyi anlamak adına noksan kaldığında yönelinen bir terapi türüdür. Yani mod terapisi şema terapi temelinde şekillenir denilebilir.
- Şemalarımız temel duygu durumlarımız ve düşüncelerimizi yansıtabilirken, modlarımız davranışlarımızla ilintilidir.
- Yaşadığımız bir duruma karşı etkin hale gelen şemalara gösterilen tepkiler mod olarak adlandırılır.
- Modlar sağlıklı olabileceği gibi sağlıksız da olabilir.
- Mod terapi sağlıksız olan modlar üzerine çalışarak bunları değiştirebilme amacı taşır.
Şema Modları Nelerdir?
Mod terapisi nedir ve şema modları nelerdir diye bakarsak, şema modları arasında çocuk modları, başa çıkma modları, eleştirel ve talepkâr ebeveyn modları ve sağlıklı yetişkin modunun bulunduğunu görürüz.
Çocuk modları incinmiş çocuk modu, kızgın çocuk modu, dürtüsel çocuk modu ve mutlu çocuk modunu içerirken, eleştirel ve talepkâr yani işlevsiz ebeveyn modları cezalandırıcı ebeveyn modu, başarı odaklı talepkâr ebeveyn modu ve duygu odaklı talepkâr ebeveyn modu şeklinde sıralanabilir.
Başa çıkma modları arasında ise teslim olma modu, aşırı telafi modu ve kaçınma modu bulunurken, sağlıklı yetişkin modu kişinin etrafıyla uyum seviyesini gösterir ve sorunları kendi başına çözebileceği inancı taşır.
Çocuk Modları Nelerdir?
Çocuk modları, bireyin yetişkinken dahi çocukça davrandığı durumları anlamak adına kullanılır. Kişinin yetişkinlik döneminde kimi olaylara karşı verdiği çocukça tepkilere baktığımızda genellikle çocukluktaki aynı kalıbı tekrar ettiklerini görürüz. Dolayısıyla çocuk modları dediğimizde çocukluk dönemine köklenmiş ve bu dönemde edinilmiş olan ancak yetişkinlikte sergilenmeye devam edilen kalıplardan söz ediyoruz. Mod terapisi nedir ve çocuk modları nelerdir?
İncinmiş çocuk modu
İncinmiş çocuk modundaki insanlar, çaresizlik, terk edilmişlik, yetersizlik, kırgınlık ya da sevilmeme duygularını deneyimleyebilirler. Çocukluk döneminde yeterli sevgi ile ilgiyi görememiş olmak, çeşitli ayrılıkların yaşanmış olması, ebeveynlerden uzakta kalmış olmak, zorbalık ya da istismar geçmişi olması ya da güvende hissedememek gibi muhtelif sebepleri olabilir.
Kızgın çocuk modu
Bu moda sahip kişiler durumlar karşısında çocukça öfke tepkileri sergilerler. Bu mod çoğu zaman incinmiş çocuk modunun tetiklenmesi vesilesiyle kendini gösterir. İncinmiş çocuk modu çaresizlik duygularını yüzeye getirince kızgın çocuk modu hareketlenir. Kızgın çocuk moduna girmiş olan birine ne yapması ya da yapmaması veya nasıl hissetmesi gerektiği söylendiği zaman fazlaca sinirlenerek şiddet içeren davranışlar sergileyebilir.
Dürtüsel çocuk modu
Dürtüsel çocuk modunda birey, davranışlarının neticesini çok tartmadan hareket edebilirler yani dürtüleriyle hareket ederler. Yani önce harekete geçip sonrasında düşünebilirler. Bu sonuçları tartmadan harekete geçme durumu sebebiyle de başkalarını ya da kendilerini zor durumlara sokabilir, hatta bazen zarar dahi verebilirler.
Kızgın ve dürtüsel çocuk modlarının fazlalığı pek çok etmen nedeniyle olabilir. Bunlar arasında ailedeki rollerin belirsizliği, disiplinde eksiklik, sınırların net olmayışı, çocuğun şımartılması ya da ihmal edilme gibi şeyler bulunur. Buna ek olarak çocukluk döneminde kişi eğer öfke sergileyerek isteklerini elde ettiyse, bu kalıp yetişkinlikte de sürebilir ve kişi istediklerini alabilmek adına kızgın ve dürtüsel çocuk moduna girebilir.
Mutlu çocuk modu
Çocuk modları arasında en sağlıklı mod olan mutlu çocuk modu, kişinin kendisini kıymetli, sevilen ve anlaşılan biri olarak hissetmesiyle karakterize edilir. Burada kişi, neşeli, meraklı ve samimidir. Mod terapisi sayesinde bireylerin mutlu çocuk modunu daha sık deneyimlemeleri hedeflenir.
Başa Çıkma Modları Nasıl Ortaya Çıkar?
Başa çıkma modları, kişinin şeması tetiklendiği zaman teslim olma, aşırı telafi ya da kaçınma olarak kendilerini gösterir. Teslim olma modu, kişinin çatışma ya da bunun neticesi olarak dışlanma ihtimalinden korkması sebebiyle teslim olarak başkalarını memnun etme çabası içerisine girmesi anlamına gelir. Yoğun yaşandığında kişi devamlı başkalarının onayını kovalar bir hale gelir. Kişi teslim olduğu için ilişkilerde karşı tarafın egemenliğine zemin hazırlamış olur. Başkalarının hatalarını çatışma korkusu ve huzursuzluk çıkmasını istememesi nedeniyle fazlaca affedici bir tutum sergileyebilir.
Aşırı telafi modunda ise birey uyum bozucu şemalar karşısında kendisini kanıtlama girişimi sergiler. Mesela sevilmediğini hissederek büyüyen kişi, yetişkinlik yıllarında çok fazla arkadaş edinip kendisini onlara sevdirme gayesi taşıyabilir ve böylece sevilmeme şemasını telafi etmeye girişebilir. Bu işlevsel zannedilebilse de aslında gerçek bir çözüm sunmayan bir durumdur.
Kaçınma modundaysa kişi yine kendini koruma gayesiyle bir mekanizma geliştirir. Birey burada ufacık bir stres karşısında dahi sorumluluktan kaçmaya çalışabilir. Bunun sebebi çocuklukta karşılaşılan fazlaca eleştirilme hali olabilir. Eleştirinin neden olduğu yetersizlik duygusu, sorunlar karşısında çözümü denememe eğilimi verir.
Eleştirel ve Talepkâr Ebeveyn Modları Nedir?
Eleştirel ve talepkâr ebeveyn modunda kişi bir ebeveyn tavrı takınarak kendisine bir çocuğa yaklaşır gibi yaklaşmaktadır. Ebeveyn modları arasında cezalandırıcı ebeveyn modu, başarı odaklı talepkâr ebeveyn modu ve duygu odaklı talepkâr ebeveyn modu bulunur.
Cezalandırıcı ebeveyn modunda, kişi hak etmediğini zannettiği için sevdiklerinden kendisini alıkoyarak bir nevi kendisini cezalandırır. Acımasız bir tutum sergileyerek cezalandırılmayı hak ettiği yanılgısına sahiptir. Kişi kendisini hatalarından ibaret görme eğilimi gösterir ve değerli olmaya ya da sevilmeye layık olmadığını düşünebilir.
Başarı odaklı talepkâr ebeveyn modundaysa kişi kendisinden çok fazla şey bekler. Başarı kıstaslarına uymadıkça değerli hissedemez. Başarı odaklı talepkâr ebeveyn modundaysa kişi katı şekilde çalışabilir ve dinlenme hakkı tanımaz kendisine.
Duygu odaklı talepkâr ebeveyn modunda, öncelik kişinin kendisinden çok başkalarına verilmiş haldedir. Mutlu olma hali ötekilerin mutluluğuyla ilintili olarak algılanır. Bu nedenle birey fazlaca fedakârlık sergileme eğilimi gösterebilir.
Sağlıklı Yetişkin Modu Nedir?
Bu modda birey, sorunları çözebileceği inancı taşır. Herhangi bir çatışma halinde tat kaçırmamak için susmayı tercih etmez, hakkını savunabilir. Öz değerini bilir ve öz şefkati gelişkindir. Sağlıklı yetişkin modundaki kişi, aksiyonlarının neticelerini öngörür, tartar ve buna göre davranır.
Mod Terapisi Seanslarında Nasıl Çalışılır?
Mod terapisi nedir ve seanslarında nasıl çalışılır diye incelersek, seanslarda öncelikle danışanın mod haritasının çıkarıldığını söyleyebiliriz. Hangi durumlarda hangi moda geçildiği incelenir ve isimlendirilir. Modlar arasındaki bağlantı kurulur ve imgelem kullanılarak hikâye tekrar oluşturulur. Nihai olarak hedeflenen sağlıklı yetişkin modunun güçlendirilmesidir. Bu sayede kişi, kendisine zarar veren ya da ileri taşıyamayan modlardan çıkarak sağlıklı bir duygudurum halinde daha fazla kalabilmeyi pratik eder.
Mod Terapisi Hangi Psikolojik Sorunlarda Kullanılabilir?
Mod terapisinin bilhassa tesirli olduğu sorunlar arasında borderline yani sınırda kişilik bozukluğu, narsistik örüntüler, depresyon veya tedaviye direnç gösteren öteki vakalar sayılabilir. Özellikle sınırda kişilik bozukluğu tedavisinde etkili sonuçlar almak mümkündür. Psikolojik sorunlarınızı çözmek ya da sadece daha iyi bir duygudurum haline erişmek adına bizden destek alabilirsiniz. Adana psikolog randevusu almak için bize ulaşın.
Sıkça Sorulan Sorular
Mod terapisi nedir?
Mod terapisi, şema terapinin hızlı mod geçişleriyle çalışmak adına kullandığı yaklaşımın ismidir.
Mod terapisi nasıl yapılır?
Mod terapisi, mod haritasının çıkarılması ve imgelemde anlatının yeniden kurulmasıyla ilerler. Amaç kişinin sağlıklı modda daha çok kalabilmesini sağlamaktır.
Şema modu ne demektir?
Şema modu bireyin içinde bulunduğu duygusal, bilişsel ve davranışsal hallere verilen isimdir.
Kaç tane şema modu vardır?
Dört temel şema modu vardır ve bunlar çocuk modları, başa çıkma modları, eleştirel ve talepkâr ebeveyn modları ve sağlıklı yetişkin modudur.
Mod terapisi ile şema terapi aynı şey midir?
Aynı şey değillerdir ancak bağımsız da değillerdir. Mod çalışması şema terapinin bir bileşenidir diyebiliriz.
Mod terapisi kimlere uygulanır?
Duygusal dalgalanmalar yaşayan kişiler, borderline kişilik bozukluğuna sahip kişiler ya da depresyondan mustarip kişiler gibi bireyler için mod terapisi uygulanabilir.
İnternet sitemizde yer alan blog yazıları, kamuoyunu psikoloji ve ruh sağlığı konularında bilgilendirmek ve farkındalık oluşturmak amacıyla hazırlanmıştır. Paylaşılan içerikler genel niteliktedir; kişiye özel psikolojik değerlendirme, tanı, teşhis, psikoterapi veya tedavi yerine geçmez. Psikolojik veya duygusal sorunlar yaşıyorsanız, durumunuza uygun değerlendirme ve destek için bizimle iletişime geçin.