Narsisizm deyince aklımıza dikkat çekmekten hoşlanan, kendini beğenmiş ve başkalarını pek de umursamayan kişiler gelir. Örtük narsisizm ise bu özelliklere ek olarak daha sinsi bir yapıda olan, anlaşılması daha zor olan ve ilişkilerde yıpratıcı davranışlar sergileyen kişileri tanımlar. Kurban psikolojisine bürünebilen ya da mağdur rolü sergileyen bu kişiler, direkt olarak hemen anlaşılmasalar da bu kişilerle girilen ilişkiler derinlemesine incelendiği zaman narsisizm sergiledikleri ortaya çıkar.
Örtük Narsisizm Nedir?
Örtük narsistler, ilk bakışta daha içe kapanık, çekingen sayılabilen veya hassas yapıda algılanabilirler. Fakat bu görünüş, arkasında kendisine düşkün ya da ben merkezci bir yapı ile beraber manipülatif davranışlara eğilimi barındırabilir. Bu kişilerin direkt olmak ve taleplerini açıkça dile getirmek yerine daha dolaylı yolları seçtiklerini ya da pasif agresif tavırlar sergileyebildiklerini söylemek yanlış olmayacaktır.
Bu bireylerin tipik özelliklerinden biri de yakınma ya da şikâyet etme davranışı sergilemeleridir. Kendilerini kurban olarak konumlandırma eğilimiyle birlikte anlaşılmamış ya da haksızlığa maruz kalmış bireyler olarak lanse edebilirler. Kurban ya da mağdur olarak kendisini konumlayan kişinin yaptığı aslında bu durumu hem bir savunma mekanizması olarak işletmek hem de etraflarından ilgi, onay ya da şefkat toplamak için kullanmaktır. Bu tavırlar vesilesiyle birey, karşısındakini manipüle ederek ya da suçlu hissetmesini sağlayarak kontrol etmeyi amaçlayabilir.
Örtük Narsisizm Belirtileri Nelerdir?
Örtük narsistleri keşfetmek diğer narsisizm türlerini taşıyan bireylere göre daha zordur çünkü tablo hem çok katmanlıdır hem de belirtilerin daha sinsi olduğu söylenebilir. Buna karşın sıklıkla rastladığımız belirtiler şu şekilde sıralanabilir.
- Eleştiri karşısında fazlaca alınganlık hissetme ve hemen savunmaya geçme ihtiyacı,
- Pasif agresif davranışlar ile birlikte imalı ve iğneleyici ifadelere başvurma eğilimi,
- Kendisini devamlı olarak küçümseyerek teselli ve övgü arayışı,
- Empati kurmada güçlük çekerek meseleyi sürekli kendisine döndürme davranışı,
- Karşılıksız iyilik yerine iyilik yaparken takdir arama eğilimi gösterme.
Bu davranışların tamamı kişide görülmese dahi bir ya da birkaçı örüntü şeklini alacak biçimde tekrar ediyorsa, buraya bakmakta ve incelemekte yarar vardır. İçe dönük olan narsist kişi kurban rolünü çokça prova ederek burada ustalaştığı için teşhis koymak nispeten daha zor olabilir. Dışarıdan bu kişinin iyi niyetli ve kırılgan olduğu kanısına varılabilir ancak uzun vadede ilişki kurulan kişiler devamlı bir çaba içerisinde olma durumunda kaldıklarından bir çeşit tükeniş yaşamaya başlarlar. Burada tabloyu incelikli bir şekilde ele alarak örüntüleri gözden kaçırmamak ehemmiyet arz eder.
Örtük Narsisizm ile Açık Narsisizm Arasındaki Fark Nedir?
Bu ikisi arasındaki en net fark durumun görünür olup olmamasında yatar. Açık narsisizmde kişi ilgiyi direkt olarak talep eder, girdiği ortamlarda baskın karakter olma çabası vardır ve eleştiri karşısında öfke ile yanıt verebilir. İçe dönük olan narsist ise aynı duyguları örtülü biçimde deneyimler. İstediği ilgiyi açıktan talep etmek yerine kendisini küçümseme davranışları sergileyerek etrafından teselli arar.
Örtük narsist, kendisinin devamlı başarısızlık yaşadığını deklare etmek suretiyle karşısından övgü ararken, açık narsist herkesten iyi olduğunu açıkça beyan eder. Neticede ikisi de benzer dikkati ve hayranlığı farklı yollar izleyerek kendilerine çekerler. Örtük narsisti anlamak kişi sessiz ve mağdur bir tavırla sempati topladığı için ötekine göre daha zor olur ve anlamak güç olduğundan daha uzun süre etki yapabilir.
Örtük Narsisizm ile Kırılgan Narsisizm Aynı Şey midir?
Örtük ve kırılgan narsisizm karıştırılsa da birbirlerinden farklı olduklarını söyleyebiliriz. Gizli yani örtük olanda birey, içsel olarak diğerlerinden üstün olduğu inancını taşır fakat bunu daha çok içe dönük olarak deneyimler. Kırılgan narsisizmde ise kişinin kırılgan özdeğer ve reddedilme duyarlılığı çok daha belirgin olarak karşımıza çıkar. Örtük narsistleri dışarıdan bakınca utangaç, alçakgönüllü ya da sessiz görebiliriz fakat bu kişiler içlerinde üstünlük ve özel olma duygusu taşırlar.
Örtük Narsisizmde Eleştiriye Hassasiyet Nasıl Görülür?
Örtük narsistler eleştiri karşısında oldukça duyarlıdırlar ve incinmeleri de epey kolaydır. Bu bireyler, bir çeşit koruma mekanizması olarak dolaylı yollara başvurabilir ve manipülatif tavırlar sergileyebilirler. Bu davranışlar vesilesiyle de ötekileri kontrol etme ya da kendi güvenliklerini teminat altına alma gayesi güderler. Manipülasyon eğilimleri de kendilerini kısa vadede korumaya alma amacı taşır ancak uzun vadede ilişkilerinin hasar almasına yol açar.
Örtük Narsisizmde Onay İhtiyacı Nasıl Ortaya Çıkar?
Örtük narsistler için onay ihtiyacı özgüvenlerini beslemenin bir yoludur. Dışarıdan onay aldıkça özgüvenleri artar fakat bu durum da bir çeşit bağımlılık yaratma riski taşır ve kişi ötekilerin onayına bağımlı hale gelebilir. Eleştirilere karşı fazlaca duyarlı oluşları sebebiyle de savunmacı tavırlar yerleşebilir ve devamlı olarak tetikte hissedebilirler. Ufacık bir eleştiri tehditmiş gibi algılanabileceğinden savunmacı ya da saldırgan tutumlar sergileme ihtimalleri fazladır. Bu yüzden de ilişkilerinde bolca çatışma vuku bulabilir.
Örtük Narsisizm İlişkileri Nasıl Etkileyebilir?
Açık narsistlere göre daha çekingen ve utangaç olarak algılanan örtük narsistlerin bu imajı aslında içeride üstün olma duygusu ile beraber farklılık hissi taşır. Kendilerini ötekilerden farklı ve daha üstün hissederler. Bu yüzden de başka kişilerle ilişkilenmekte güçlük yaşayabilir ve yalnızlaşabilirler.
Empati eksikliği sebebiyle ilişkilerini derinlikli biçimde kurmakta zorlanırlar. Dolayısıyla da ilişkileri yüzeysel kalır ve yakınlık kurmaları mümkün olmaz. İlişkilerde istediklerini elde etme amacıyla manipülatif davranışlar sergileyebilirler, pasif agresif tavırlar geliştirebilirler. Bu yüzden de çevrelerindeki insanlar bu kişileri anlamakta güçlük yaşayarak yıpranabilirler.
Pasif Agresif Davranışlar Örtük Narsisizmle İlişkili midir?
Evet, pasif agresif davranışlar örtük narsisizmle ilişkilidir. Örtük narsist kurban ya da mağdur davranışlarını benimseyerek ilişkilenir, bu sayede ilgi ve övgü toplamaya, özgüvenini beslemeye çalışır. Kişilerden istediği yanıtları almak adına manipülatif tavırlarla beraber pasif agresif davranışlar sergileyebilir.
Bu özellikleri sergileyen kişiler, çoğunlukla sorumluluk almaktan da kaçınırlar ya da kaçarlar. Dolayısıyla bir başarısızlık yaşadıklarında da sorunun kendilerinden kaynaklandığını değil, haksızlıkla karşılaştıklarını düşünürler. Bu sayede de zorluklarla mücadele etmek durumunda kalmazlar ve de öteki kişiyi suçlu ilan ederek sorunun sebebi olarak da başkalarını görme eğilimi taşırlar.
Örtük Narsisistik Özellikler Nasıl Değerlendirilir?
Bu özelliklerin değerlendirilmesi için dışarı yansıtılan savunmacı nitelikteki maske ile içsel deneyimler arasındaki çelişki ele alınmalı ve bu fark edilmelidir.
- Klinik görüşmelerde, kişinin geçmiş hikayelerindeki temalar ile beraber ilişkilerdeki dinamikler ele alınır. Burada pasif agresif davranış modelleri, mağduriyet ya da kurbanlık algısı, alınganlık veya fazla hassasiyet durumu, üstünlük hissi ve empati eksikliği özellikle dikkat edilen konular arasındadır.
- Öz bildirim ölçekleri ve psikometrik testler vasıtasıyla örtük narsist birey üzerinde birtakım ölçümler gerçekleştirilir.
- Savunma mekanizmasının analizi yapılarak durum daha iyi anlaşılır. Yansıtma ile beraber değersizleştirme ve idealleştirme arasındaki geçişlere dikkat edilerek bunların sıklığı incelenir.
Örtük Narsisistik Örüntülerle Psikoterapide Nasıl Çalışılır?
Psikodinamik kurama göre, örtük narsist birey erken çocukluk dönemindeki deneyimler nedeniyle böyledir. Bireyin ebeveynleriyle yaşadığı patolojik ilişkilerle bağlantılı olarak değerlendirilen örtük narsistik özellikler, eleştirel, mesafeli ya da tutarsız ebeveyn geçmişiyle karakterizedir. Bu bireylerle çalışmak daha fazla sabır ister ve hassas ve stratejik bir yaklaşım ister. Zira bu bireyler en ufak eleştiriyi ya da yanlış yönlendirmeyi suçlanma, anlaşılmama veya reddedilmişlik hisleriyle karşılayabilip terapiden uzaklaşabilirler.
Burada terapist, danışana artık ağır gelen bir kıyafeti çıkarmasını sağlamak için çeşitli yöntemler kullanır ve bunu da yargısız ve güvenli bir alan sunarak yapar. Eğer narsist örüntüler sergilediğinizi düşünüyor ve bu durumu çözümleyerek anlayış kazanmak istiyorsanız, psikolojik destek almanızı öneririz. Adana psikolog randevusu almak için bize ulaşın.
Sıkça Sorulan Sorular
Örtük narsisizm nedir?
Örtük narsist, daha sinsi, anlaşılması daha güç ve ilişkilerde yıpratıcı bir nitelik sergileyen bir narsisizm türü taşır ve dışarıdan utangaç görünse de içten içe üstünlük duygusu taşır.
Örtük narsist nasıl anlaşılır?
Örtük narsisti anlamak için kurban ya da mağdur konumuna girip girmediğine, istediklerini elde etme amacıyla manipülatif ya da pasif agresif tavırlar sergileyip sergilemediğine bakabiliriz.
Örtük narsist ilişkide nasıl davranır?
İlişkide manipülatif tavırlar sergileyebilir. Övgü kazanmak adına kurban ya da mağdur rolüne bürünebilir ve eleştiri karşısında savunmacı ya da pasif agresif tutumlar geliştirebilir.
Örtük narsisizm ile kırılgan narsisizm aynı mıdır?
Aynı gibi görünse de değildir. Örtük narsistler dışarıdan sessiz ya da utangaç olarak algılanabilir.
Gizli narsisizm tanısı var mıdır?
Gizli narsisizm tanısı vardır ve uzman desteği ve değerlendirmesi ile tespit edilebilir.
Örtük narsisizm tedavi edilebilir mi?
Narsisizmin her biçimi profesyonellerce ele alınarak tedavi edilebilir ve kişi sağlığına kavuşturulabilir.
İnternet sitemizde yer alan blog yazıları, kamuoyunu psikoloji ve ruh sağlığı konularında bilgilendirmek ve farkındalık oluşturmak amacıyla hazırlanmıştır. Paylaşılan içerikler genel niteliktedir; kişiye özel psikolojik değerlendirme, tanı, teşhis, psikoterapi veya tedavi yerine geçmez. Psikolojik veya duygusal sorunlar yaşıyorsanız, durumunuza uygun değerlendirme ve destek için bizimle iletişime geçin.