Ergenlerde Sınav Kaygısı: Belirtiler, Nedenler ve Başa Çıkma Yolları

Ergenlerde Sınav Kaygısı Nedir?

Sınav kaygısı, sınavdan önce ya da sınav sırasında kişinin yoğun biçimde kaygı yaşamasıyla gerçekleşen ve öğrendiği bilgileri etkili biçimde kullanamamasına neden olan bir zorluk halidir. Aslında sınavlardan evvel bir miktar kaygı yaşamak kişinin çalışma motivasyonunu artıracağı için işlevsel sayılır. Fakat öğrencinin üzerindeki baskı çok fazla ise bu kaygı düzeyi sağlıklı bir seviyeden sağlıksız bir düzeye geçebilir ve bu da öğrencinin başarısını ciddi olarak etkiler.

Ergenlerde Sınav Kaygısının Nedenleri Nelerdir?

Ergenlerde sınav kaygısı, rekabetçi bir sistemde kendisinden beklenenlerin ve uygulanan baskının artmasıyla doğru orantılı olarak artar. Ergenlerde sınav kaygısı oluşturan unsurlar arasında ebeveynlik becerilerinin yetersiz olması, öğrenciden beklenenlerin fazla olmasıyla birlikte artan içsel yük, eğitim sisteminin fazlaca rekabetçi olması gibi şeyler bulunur. Bu etmenler sebebiyle girilecek sınav, öğrenci için normalde olduğundan daha önemli olarak algılanır.

Bahsi geçen unsurların artması, sınavın öğrencide çağrıştırdığı anlamları değiştirir ve diğerlerinin gözünde değerli ya da değersiz olmayı, sevilip sevilmediğini, yeterli ya da yetersiz olma durumlarını öne çıkarır. Dolayısıyla burada sınav yalnızca öğrenilen bilgileri değerlendirmeye alan bir uygulama olmaktan çıkarak kişi için kendi değerini ya da kimliğini belirleme yetkisi olan bir değerleme aracına dönüşür. Haliyle de öğrenci sınavı bir tehdit unsuru olarak ele almaya başlayarak kaygı yaşamaya başlar.

Ergenlerde Sınav Kaygısı Belirtileri Nelerdir?

Ergenlerde sınav kaygısının belirtileri arasında bedensel, bilişsel, duygusal ve davranışsal belirtiler bulunur. Bunlardan bahsedecek olursak;

• Bedensel emareler, sınava yaklaşılırken ya da sınav sırasında nefes alıp vermede sıkıntı yaşama, çarpıntı, el ve/veya ayaklarda görülen titreme, karın ağrısı, ağız kuruluğu ya da mide bulantısı olarak kendini gösterir.
• Bilişsel belirtiler, öğrenilenleri hatırlamada güçlük çekme, düşünceleri düzenlemede zorluk yaşama, kavrama ve odaklanmada güçlük yaşama, sorun çözme kabiliyetinde problemler gibi şekillerde ortaya çıkar. Bunlar sebebiyle de sınav başarısı ciddi olarak etkilenir.
• Duygusal belirtiler, huzursuzluk hissi, sınava doğru ya da sınavdayken panik yaşama, özgüvende düşüş, depresif ya da öfkeli hissetme şeklinde seyredebilir.
• Davranışsal belirtiler ise gergin hissedeceğini öngördüğü ortamlardan kaçma şeklinde ortaya çıkar. Örneğin öğrenci sınava girmekten kaçınma, sınavdan sonra cevapları kontrol etmekten kaçınma ya da sınavdan evvel ya da sınavdan sonra akranlarıyla birlikte olmaktan kaçınma davranışları sergileyebilir.

Sınav Kaygısı Ergenlerin Akademik Performansını Nasıl Etkiler?

Sınav kaygısı, akademik performansı olumsuz olarak etkiler çünkü kişi yaşadığı yoğun kaygı sebebiyle normal şartlar altında sergileyebileceği başarıyı gösteremez. İyi bir çalışma programı ve buna riayet eden öğrencinin sınava hazırlık süreci daha kolay olur ve bu da başarıyı artırır. Aslında sınavdaki performansı artıracak önemli unsurlar arasında bu sınava hazırlık aşamasını direkt olarak etkileyen bazı faktörler bulunur. Akademik performansı etkileyen faktörler arasında

• Öğrencinin kişiliği,
• Günlük rutini,
• Aile yapısı,
• Akademik geçmişi,
• Sosyal ilişkileri,
• Dinlenme ihtiyacı
• Dikkat aralığı gibi etmenler bulunur.

Ergenlerde sınav kaygısı olduğunda, çalışmaktan kaçınma ya da çok fazla ve katı biçimde çalışma gibi durumlar da görülebilir. Öğrenciye ve öğrencinin yaşam düzenine uygun bir çalışma programıyla yeterli miktarda ve şekilde çalışmasını sağlamak mümkündür ve bu da kaygıyı azaltacak bir faktör olarak rol oynayabilir.

Sınav Kaygısı ile Normal Sınav Stresi Arasındaki Fark Nedir?

Normal sınav stresi aslında öğrenciyi motive eden ve yeteri kadar ve şekilde çalışması için güdüleyen bir stres biçimidir. Yani belirli bir düzeyde sınav stresi normal kabul edilir ve işe yarar. Ancak sınav kaygısına dönüştüğünde artık öğrenciye zarar verir hale gelir.

Ergenler Sınav Kaygısıyla Nasıl Başa Çıkabilir?

Ergenlerde sınav kaygısı yaygın olarak görülen bir durumdur ve öğrencinin performansı ile genel refahını etkiler. Bu nedenle kaygı fazlaysa dikkate alınmalı ve çözüm geliştirilmelidir. Sınavla ilintili olumsuz düşünceler öğrenciyi etkilediğinden bu düşünceleri olumlu versiyonlarıyla değiştirmek ciddi oranda yarar sağlar ve bilişsel belirtileri azaltır. Mesela sınava fazlaca önem atfederek gözünde büyüten bir öğrencinin kaygıyı yenmek adına bu düşüncesini sınavın dünyanın sonu olmadığı şeklindeki bir düşünceyle değiştirmesi fayda sağlayacaktır.

Aileler Sınav Kaygısı Yaşayan Ergene Nasıl Yaklaşmalıdır?

Ebeveynlerin tutumu da öğrenciyi oldukça çok etkiler ve bu açıdan da öneme sahiptir. Aile, çocukları üzerinde devamlı bir başarılı olma baskısı yapmaktaysa, çocuk da haliyle daha gergin olacak ve daha kaygılı bir hale bürünecektir. Ailenin iletişim becerilerini geliştirmesi, çocuğa özgüven kazanmasına yetecek düzeyde sorumluluk vermesi ve sınav sonuçlarından bağımsız olarak da onu sevdiklerini hissettirmeleri bilhassa önemlidir.

Sınav Öncesi Kaygıyı Yönetmek İçin Neler Yapılabilir?

Sınav kaygısını yönetmek için başvurulabilecek yöntemler mevcuttur. Durumu bütüncül bir yaklaşımla ele almak zarar veren kaygı durumunu ortadan kaldırmak için işlevsel bir bakış olacaktır. Öncelikle uyku ve beslenme gibi bedensel ve zihinsel sağlık için önemli alanları iyileştirmek gerekir. Öğrencinin yeteri kadar ve kaliteli biçimde uyuduğundan ve yeterli bir beslenme düzenine sahip olduğundan emin olmak gerekir. Çok fazla kafein tüketimi de kaçınılması gereken unsurlar arasındadır.

Buna ek olarak

• İyi bir çalışma programı oluşturmak başarısızlık korkusunu azaltır. Düzenli ve yeterli bir çalışma programına uyan öğrenci, üzerine düşeni gereğince yaptığı için daha rahat hissedecek ve gereksiz şekilde artan kaygıdan kurtulacaktır. Düzenli ve yeteri kadar çalışmayı barındıran bir sistem, kişinin zaman yönetimi becerilerini de geliştireceğinden sınav içerisinde soruları yetiştirememe gibi korkular yaşamasının da önüne geçer.
• Olumsuz düşünceleri değiştirmek de yine sınav kaygısını azaltan bir unsur olarak karşımıza çıkar. Kişi elinden geleni yaptığını ve bahsi geçen sınavın sadece bir sınav olduğunu ve kişiliğini tamamıyla etkileyecek ya da değiştirecek bir öneme sahip olmadığını kendisine tekrar ederek olumsuz etkileri azaltma yoluna gidebilir.
• Anne baba tutumunun baskıcı olmak yerine yapıcı ve destekleyici olması şarttır. Zaten başarı baskısı ve rekabetçi eğitim sisteminin zorlu koşulları öğrencide yeterince içsel gerilim yaratırken, bir de aileden baskı görmek durumu iyice zorlaştırır. Bu sebeple anne babaların, çocuklarını her koşulda sevip desteklediklerini göstermeleri ve gerekirse işlevsel bir çalışma ve yaşam planı oluşturarak şefkatli bir yaklaşım sergilemeleri sınav kaygısını ciddi oranda azaltacaktır.
• Sınav esnasında yoğun kaygı yaşanması olasılığına istinaden birtakım yöntemleri hazır bulundurmak da fayda sağlayabilir. Örneğin derin nefesler almak ya da diyafram nefesleri sınav sırasında yaşanan fazla kaygıyı azaltmak için yardımcı olur çünkü bedenin rahatlamasıyla zihin de gevşer. Bu sayede kaygı azalır. Bunun yanında öğrencinin daha iyi bildiği ya da çalıştığı konulardan soru çözümüne başlaması da özgüven ve kontrol duyguları yaratacağı için kişiyi rahatlatma özelliği taşır.